Madyar: Vengriya Ukraina uchun 90 mlrd yevroni bloklamaydi
Vengriyada saylovlarda g‘alaba qozongan “Tisa” partiyasi yetakchisi Peter Madyar Ukraina uchun Yevropa Ittifoqining 90 milliard yevrolik kreditiga to‘sqinlik qilmaslikka va’da berdi. Shu bilan birga, u Budapeshtning o‘zi ushbu mablag‘ ajratish jarayonida qatnashishni rejalashtirmayotganini aytdi. Madyar bu haqda 13 aprel, dushanba kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida ma’lum qildi.
Madyar ta’kidlashicha, Yevropa Ittifoqining Ukrainaga kredit ajratish haqidagi qarori yana dekabr oyidayoq qabul qilingan va yangi hukumat “avval olingan majburiyatlarga muvofiq izchil harakat qilishni istaydi”.
Bir kun avval bo‘lib o‘tgan saylovlarda mag‘lubiyatga uchragan Vengriya bosh vaziri Viktor Orban 2025 yil oxirida Yevropa Ittifoqi yetakchilari sammitida Ukraina uchun kreditni ma’qullagan, ammo keyinchalik bu kelishuvdan voz kechgan edi. Uning aytishicha, Ukraina Rossiya neftini Vengriyaga yetkazib beradigan quvurni ta’mirlamagunicha, mablag‘ ajratilishiga yo‘l qo‘ymaydi. Orban Kiyevni ta’mirlash ishlarini ataylab cho‘zayotganlikda ayblagan.
Madyar qo‘shimcha qilishicha, hatto Vengriya kredit ajratilishiga ruxsat bergan taqdirda ham, mamlakatning o‘zi bu mablag‘ni ajratishda ishtirok etmaydi.
“Men bu masalani Yevropa yetakchilari bilan muhokama qilaman, lekin shaxsan men Vengriya bu jarayonda ishtirok etishdan voz kechishi kerak, degan fikrdaman. Vengriya juda og‘ir vaziyatda. Biz yanada ko‘proq qarz ola olmaymiz, Vengriya budjeti taqchilligi 2010 yildan buyon uch barobarga oshgan”, — dedi u.
Madyar matbuot anjumanida Vengriya iqtisodiyotini qo‘llab-quvvatlash uchun mo‘ljallangan Yevropa Ittifoqi mablag‘lari tez orada qayta ochilishi bo‘yicha qaror qabul qilinishiga umid bildirganini aytdi. Siyosatchining so‘zlariga ko‘ra, u bu masalani Yevropa komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayyen bilan muhokama qilmoqchi.
Financial Times nashri ma’lumotiga ko‘ra, Yevropa komissiyasi allaqachon 35 milliard yevroga yaqin mablag‘ni qayta ochish masalasida Madyar bilan “darhol muloqot”ni boshlagan. FT’ning Yevropa Ittifoqi diplomatik doiralaridagi manbalariga ko‘ra, Bryussel Ukraina uchun kreditni qayta ochish va Rossiyaga qarshi 20-sanksiyalar paketi bo‘yicha vetoni bekor qilishni bo‘lajak bosh vazirning Yevropa Ittifoqi bilan munosabatlarni tiklashga intilayotganining asosiy belgisi deb hisoblamoqda.
FT manbalariga ko‘ra, Bryussel Ukrainaga kredit ajratishga tayyorgarlikni allaqachon boshlab yuborgan, shunda Madyar lavozimga kirishishi bilan mablag‘ ajratish haqidagi qarorni darhol qabul qilish mumkin bo‘ladi.
Madyar, shuningdek, bo‘lajak hukumati korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha tezkor choralar ko‘rishini, sud tizimi mustaqilligini tiklashini va matbuot erkinligini ta’minlashini va’da qildi.
“Biz qonun ustuvorligi, plyuralistik demokratiya va tiyib turish hamda muvozanat tizimini tiklash uchun qo‘limizdan kelgan barcha ishni qilamiz”, — dedi u.
Bundan tashqari, Madyar hukumati Konstitutsiyaga bir siyosatchining bosh vazir lavozimini egallash muddatini ikki marta bilan cheklash bo‘yicha tuzatish kiritishni rejalashtirmoqda. Madyarning aytishicha, bu tuzatish Orbanga ham tatbiq etiladi va bu uning yana bosh vazir bo‘lish imkonini yo‘qqa chiqaradi.
Xalqaro siyosat haqida gapirar ekan, Madyar Ukrainaning Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lishiga qarshi emasligini, ammo uni tashkilotga tezlashtirilgan tartibda qabul qilishga qarshi ekanini ta’kidladi.
“Urush holatida bo‘lgan mamlakatni Yevropa Ittifoqi safiga qabul qilish mutlaqo tasavvur qilib bo‘lmaydigan holat”, — dedi u.
“Biz barcha qo‘shnilarimiz bilan ittifoqlar qurishga intilamiz, ammo, masalan, Ukraina bilan munosabatlarda venger etnik ozchiligining huquqlari, til va madaniy huquqlarini tartibga solish oldingi shart bo‘ladi”, — deya qo‘shimcha qildi u.
“Agar Vladimir Putin qo‘ng‘iroq qilsa, go‘shakni ko‘taraman”, — dedi Madyar saylovdagi g‘alabasidan keyingi ilk matbuot anjumanida.
“Agar biz gaplashsak, unga to‘rt yildan buyon davom etayotgan qirg‘inni to‘xtatish va urushni yakunlash yaxshi bo‘lishini ayta olardim. Ehtimol, bu qisqa telefon suhbati bo‘lardi va mening maslahatim bilan u urushni tugatadi, deb o‘ylamayman”, — dedi u.
“Rossiya hamon xavfsizlikka tahdid solmoqda”, — deya ta’kidladi Madyar.
AQSh bilan munosabatlarga to‘xtalar ekan, siyosatchi Viktor Orbanni ochiq qo‘llab-quvvatlagan prezident Donald Trampga qo‘ng‘iroq qilishni rejalashtirmayotganini, ammo AQSh “muhim ittifoqchi” bo‘lib qolishini aytdi.
Muxolifatchi Peter Madyarning “Tisa” partiyasi Vengriya parlament saylovlarida g‘alaba qozondi. Ovozlarning 98 foizdan ortig‘i sanab chiqilganidan keyingi natijalarga ko‘ra, partiya parlamentda 138 o‘ringa ega bo‘lmoqda. Amaldagi bosh vazir Viktor Orbanning “Fides” partiyasi va u bilan ittifoqdagi Xristian-demokratik xalq partiyasi (KDNP) esa 55 o‘rin olmoqda. Yana olti o‘ringa o‘ta o‘ng “Bizning Vatan” harakati da’vogarlik qilmoqda.
